Beskid Makowski bywa pomijany na rzecz Tatr, Gorców czy Beskidu Żywieckiego, a szkoda. To pasmo dobre na pierwsze dłuższe wyjścia: bez tłumów, z sensowną siecią szlaków i wysokościami, które nie męczą tak jak najwyższe partie Karpat. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy pada pytanie o najwyższy szczyt Beskidu Makowskiego — tu w grę wchodzą dwie różne szkoły podziału. W praktyce dla turysty ważniejsze od samej definicji jest to, skąd wyjść, ile zajmie trasa i czego spodziewać się na grzbiecie. Poniżej zebrane zostały najważniejsze fakty i konkretne warianty tras.
Gdzie leży Beskid Makowski i dlaczego budzi tyle nieporozumień
Beskid Makowski leży w Karpatach Zachodnich, między Beskidem Małym, Wyspowym i Żywieckim. Obejmuje okolice Makowa Podhalańskiego, Myślenic, Pcimia, Sułkowic, Budzowa i częściowo Jordanowa. Nie jest to pasmo z jednym wyraźnym, wysokim grzbietem, tylko raczej mozaika zalesionych pasm, kopulastych wzniesień i rozrzuconych polan widokowych. Właśnie dlatego odbiera się go jako góry spokojne, „do chodzenia”, a nie do bicia rekordów wysokości.
Zamieszanie bierze się z regionalizacji. W starszych ujęciach do Beskidu Makowskiego zaliczano także pasmo Mędralowej i Jałowca. W nowszych opracowaniach te tereny bywają wydzielane inaczej, dlatego w przewodnikach i na stronach turystycznych można spotkać dwie odpowiedzi na pytanie o najwyższy szczyt. To nie błąd turystów, tylko efekt różnych podziałów geograficznych.
W tradycyjnym ujęciu najwyższym szczytem Beskidu Makowskiego jest Mędralowa (1169 m n.p.m.). W zawężonym, nowszym ujęciu za najwyższy szczyt samego Beskidu Makowskiego często uznaje się Lubomir (904 m n.p.m.).
Jeżeli celem jest planowanie wycieczki, najlepiej patrzeć nie tylko na nazwę regionu, ale też na konkretny masyw. Inaczej wygląda spacer na Lubomir z obserwatorium, inaczej dłuższa trasa przez Mędralową z widokami na Babią Górę.
Najwyższy szczyt Beskidu Makowskiego: Mędralowa czy Lubomir?
Mędralowa ma 1169 m n.p.m. i jest szczytem rozległym, zalesionym, położonym na południowych krańcach regionu. Sama kulminacja nie daje spektakularnej panoramy, ale duży atut stanowią hale i polany w jej otoczeniu. To teren bardziej „górski” niż środkowa część Beskidu Makowskiego: dłuższe dojścia, większa suma podejść, bardziej surowy charakter i mniej przypadkowych spacerowiczów.
Lubomir jest dużo niższy, za to znacznie popularniejszy. Decyduje o tym łatwy dojazd, krótkie podejścia i obserwatorium astronomiczne na szczycie. Dla wielu osób to właśnie Lubomir staje się pierwszym kontaktem z Beskidem Makowskim, bo daje szybką i przyjemną wycieczkę bez dużych wymagań kondycyjnych. Widokowo nie jest to szczyt tak rozległy jak klasyczne hale w Beskidzie Żywieckim, ale ma swój klimat.
Jeśli potrzebna jest jedna, prosta odpowiedź do notatki szkolnej albo opisu regionu, najbezpieczniej doprecyzować: „najwyższym szczytem według tradycyjnego podziału jest Mędralowa, a według węższego ujęcia — Lubomir”. Taka formuła zamyka temat i nie wprowadza w błąd.
Najciekawsze szlaki turystyczne w Beskidzie Makowskim
To pasmo nie imponuje wysokością, ale broni się różnorodnością tras. Są krótkie wejścia dla początkujących, są przejścia grzbietowe na cały dzień i są spokojne odcinki idealne na jesień albo zimowy spacer po ubitym śniegu. Wybór najlepiej oprzeć na tym, czy celem ma być punkt widokowy, lekka wycieczka rodzinna czy dłuższy marsz z większą sumą przewyższeń.
Lubomir z Przełęczy Jaworzyce lub Węglówki
To jeden z najprostszych i najpewniejszych wyborów na start. Z Przełęczy Jaworzyce wejście na Lubomir jest krótkie i niezbyt wymagające, dzięki czemu sprawdza się przy ograniczonym czasie, z dziećmi albo przy gorszej pogodzie. Szlak prowadzi lasem, podejście jest jednostajne, bez technicznych trudności. Na górze czeka obserwatorium i poczucie, że udało się zrobić „pełnoprawną” górską wycieczkę bez całodziennego wysiłku.
Alternatywą jest wyjście z Węglówki, trochę dłuższe i spokojniejsze. Ta opcja daje więcej marszu i lepiej pokazuje charakter pasma. To nadal trasa dla początkujących, ale już mniej spacerowa niż wariant z przełęczy. Przy dobrej widoczności warto połączyć Lubomir z zejściem lub przejściem w stronę Łysiny, żeby nie kończyć dnia po godzinie chodzenia.
Największą zaletą Lubomira jest przewidywalność. Trudno się tu poważnie przeliczyć, szlaki są czytelne, a wycieczkę można łatwo skrócić lub wydłużyć. To dobry cel na pierwszy kontakt z regionem.
Koskowa Góra z Bieńkówki lub Bogdanówki
Koskowa Góra należy do najbardziej widokowych miejsc w tej części Beskidów. Sam szczyt nie jest wysoki, ale otwarte fragmenty i polany dają panoramy, których czasem brakuje na zalesionych kulminacjach regionu. Trasa z Bieńkówki jest dość popularna i rozsądna kondycyjnie: podejście jest odczuwalne, ale bez stromych, męczących ścian.
Z Bogdanówki wycieczka bywa jeszcze ciekawsza krajobrazowo, bo prowadzi przez tereny z większą liczbą prześwitów i otwartych odcinków. To dobry wybór dla osób, które chcą połączyć górski spacer z fotografowaniem panoram. Przy dobrej pogodzie można liczyć na szerokie widoki na Beskid Wyspowy, Gorce, a nawet dalsze pasma.
Koskowa Góra sprawdza się szczególnie jesienią. Mniej zwarte zalesienie i mozaika pól, przysiółków oraz grzbietowych dróg dają wtedy naprawdę dobry efekt. To jedna z tych tras, po których łatwiej zrozumieć, że Beskid Makowski ma bardziej „pogórzańsko-beskidzki” charakter niż wysokogórski.
Mędralowa i okolice dla tych, którzy chcą dłuższej trasy
Wyjście na Mędralową to już propozycja na pełniejszy dzień w górach. Najczęściej wybierane są dojścia z rejonu Zawoi, Juszczyna albo z przełęczy i przysiółków po południowej stronie pasma. Tu trzeba założyć dłuższy czas przejścia i większą sumę podejść niż na Lubomir czy Koskową Górę. Nie ma za to tłoku, a teren daje bardziej klasyczne beskidzkie odczucie wędrówki.
Sam szczyt jest zalesiony, dlatego najlepiej traktować Mędralową jako część większej trasy, a nie pojedynczy „punkt do zdobycia”. Sensownym rozwiązaniem bywa przejście przez hale i polany w sąsiednich partiach grzbietu, gdzie otwierają się widoki w stronę Babiej Góry i Policy. Właśnie te otwarte fragmenty robią robotę, nie tabliczka na kulminacji.
To wariant dla osób, które mają już za sobą kilka krótszych wycieczek i chcą sprawdzić się na bardziej rozciągniętym marszu. Technicznie nadal jest łatwo, ale długość i odcinki bez zabudowy wymagają lepszego przygotowania.
Jak dobrać trasę do kondycji i czasu
W Beskidzie Makowskim nietrudno źle dobrać cel do oczekiwań. Kto liczy na bardzo szerokie panoramy z każdego wierzchołka, może się rozczarować, bo wiele szczytów jest zalesionych. Z kolei osoby nastawione na krótki spacer mogą niepotrzebnie wybrać dłuższą trasę grzbietową, choć region daje mnóstwo łagodniejszych opcji.
- Na 2-3 godziny: Lubomir z Przełęczy Jaworzyce, krótkie dojścia w rejonie Myślenic i Pcimia.
- Na pół dnia: Koskowa Góra, Lubomir z dłuższym wariantem dojścia, połączenia dwóch pobliskich wzniesień.
- Na cały dzień: Mędralowa i przejścia grzbietowe w południowej części pasma.
Dla początkujących najlepsze są trasy z jednym prostym podejściem i czytelnym zejściem tą samą drogą. W tym regionie łatwo jednak wpaść w pułapkę „przecież to tylko 900 metrów”. Niskie góry potrafią zmęczyć, bo suma krótkich podejść i zejść na pofalowanym grzbiecie bywa większa, niż wynika z samej wysokości szczytu.
Jeśli celem ma być rodzinna wycieczka, lepiej wybierać trasy z łatwym parkingiem i bez długiego dojścia asfaltowego. W praktyce dużo osób właśnie na tym etapie traci zapał: nie w lesie, tylko zanim szlak naprawdę się zacznie.
Warunki na szlakach, dojazd i najlepsza pora roku
Beskid Makowski jest dostępny przez większą część roku, ale najlepiej wypada od wiosny do późnej jesieni. Latem daje przyjemną alternatywę dla zatłoczonych Tatr czy Pienin, bo ruch turystyczny jest tu wyraźnie mniejszy. Jesień to z kolei najlepszy czas dla osób nastawionych na krajobraz: przejrzyste powietrze, kolorowe lasy i pola wokół grzbietów robią duże wrażenie.
Zimą trzeba zachować rozsądek. To nie są góry wysokie, ale błoto, oblodzenie i mokry śnieg potrafią skutecznie spowolnić marsz. Szczególnie na krótszych, popularnych trasach pojawia się ubity śnieg, a wtedy przydają się raczki. W wyższych i mniej uczęszczanych partiach, zwłaszcza w okolicach Mędralowej, warunki potrafią być bardziej wymagające, niż sugeruje mapa.
Dojazd i logistyka wycieczki
Najwygodniej dociera się tu samochodem. Punkty startowe są rozproszone, a transport publiczny działa nierówno zależnie od miejscowości i dnia tygodnia. Dla tras na Lubomir najczęściej wybiera się okolice Wiśniowej, Węglówki i Przełęczy Jaworzyce. Na Koskową Górę wygodne będą Bieńkówka i Bogdanówka, a w rejon Mędralowej najpraktyczniej dojeżdżać od strony Zawoi, Juszczyna lub okolic Jordanowa.
Przed wyjazdem warto sprawdzić nie tylko rozkład jazdy, ale też miejsce do zaparkowania. W niewielkich wsiach przestrzeń bywa ograniczona, a zostawianie auta „byle gdzie” kończy się potem problemem dla mieszkańców i turystów. W weekendy najlepiej ruszać rano, bo nawet spokojne pasma mają swoje godziny największego ruchu.
Na całodniowe trasy trzeba brać własny prowiant i wodę. Schronisk w samym Beskidzie Makowskim jest mało, a odcinki grzbietowe nie gwarantują regularnego dostępu do sklepów. To region, gdzie bardziej opłaca się być samowystarczalnym niż liczyć na infrastrukturę po drodze.
Co zabrać i na co uważać
Podstawowy błąd w Beskidzie Makowskim to lekceważenie terenu. Niska wysokość usypia czujność, a tymczasem dłuższe odcinki leśne, błoto po opadach i niewielka liczba punktów orientacyjnych mogą zmęczyć bardziej niż modne szlaki w popularnych pasmach. Potrzebne są dobre buty z bieżnikiem, mapa w telefonie lub papierowa oraz kurtka przeciwdeszczowa nawet przy niezłej prognozie.
Druga sprawa to widoki. Wiele osób jedzie tu po „szczyt”, a potem okazuje się, że najlepsze panoramy są nie na samym wierzchołku, tylko na polanach po drodze. Dlatego warto czytać opis trasy szerzej niż tylko nazwę kulminacji. Czasem bardziej opłaca się przejść przez grzbiet z dwiema polanami niż wejść na zalesiony, formalnie wyższy wierzchołek.
W Beskidzie Makowskim o jakości wycieczki częściej decyduje przebieg szlaku i otoczenie niż sama wysokość celu.
To pasmo dla tych, którzy wolą spokojne chodzenie od kolekcjonowania rekordów. Na pierwszy raz najlepiej wybrać Lubomir albo Koskową Górę. Gdy złapie się rytm tych gór, Mędralowa staje się naturalnym następnym krokiem.